Digital Economy - Data Economy


EN vlag rond Read introduction in English

Laatst bijgewerkt op 26 maart 2020

Over Data Economy

Digitale data is één van de belangrijkste drijfveren van de moderne wereldeconomie. Zo zijn de bedrijfsmodellen van de tech-reuzen uit Silicon Valley gebaseerd op het verzamelen en exploiteren van enorme hoeveelheden data om de best mogelijke diensten aan te bieden aan klanten en adverteerders. Tegelijkertijd ontdekken ook meer 'traditionele' ondernemingen als autofabrikanten en supermarktketens de voordelen van het verzamelen en analyseren van grote datasets. Deze data zien niet alleen op hun klanten en bedrijfsprocessen, maar ook op hun werknemers.

De 'data-economie' is echter niet zonder regels. De Algemene Verordening Gegevensbescherming heeft het belang van een veilige en transparante verwerking van persoonsgegevens in Europa drastisch vergroot, mede door de hoge boetes die nu opgelegd kunnen worden door toezichthouders. Daar tegenover staan weer de moeilijkheden met het verkrijgen van juridische bescherming voor niet-persoonsgebonden gegevens, zoals bij zogenaamde business intelligence gegevens.

Deze ontwikkelingen roepen allerlei juridische vragen op. Om deze vragen te kunnen beantwoorden, helpen wij u graag op weg met relevante informatie. Via onderstaande iconen komt u direct bij de hoofdcategorieën van ons informatieoverzicht over dit belangrijke onderwerp.

Nieuws Rechtspraak Literatuur 4 Rapporten

NieuwsNieuws- en blogberichten

Nederland

2020

  • 02.03.2020 AP geeft tips voor privacy bij connected cars (bron: AP)
    Moderne auto’s, maar ook motoren, scooters en fietsen, zijn vaak ‘connected’: het zijn rijdende computers, verbonden met het internet. Ze verzamelen daarbij vaak persoonsgegevens, zoals locatiegegevens en gegevens over de rijstijl. De Autoriteit Persoonsgegevens geeft tips over het beschermen van de privacy bij connected cars.
  • 17.02.2020 Oh help, nu gaan robots ook al patent aanvragen bij het Europees Octrooibureau (A. Engelfriet, bron: Ius mentis)
    Help, de robot-uitvinders komen eraan. Maar gelukkig staat het EPO pal (via) : wie octrooi wil aanvragen op een uitvinding, moet daarbij de mens(en) noemen die de uitvinding hebben gedaan. Het noemen van “a type of connectionist artificial intelligence” getiteld DABUS in het veld voor ‘uitvinder’ voldoet niet aan de formele eisen en maakt de octrooiaanvraag dus ongeldig. Helaas komen we er vooralsnog niet achter hoe het EPO inhoudelijk om zou gaan met zulke octrooiaanvragen.
  • 12.02.2020 Tesla schakelt features achteraf uit bij tweedehands auto, wat krijgen we nou? (A. Engelfriet, bron: Ius mentis)
    Autofabrikant Tesla heeft bij de wederverkoop van een tweedehands Tesla enkele features uitgeschakeld, las ik bij The Verge. De wederverkoper had deze features per abuis meegekregen bij de aanschaf bij Tesla zelf(!), dus pardon wij komen even uw auto downgraden, sorry foutje bedankt. De wederverkoper zou niet hebben betaald voor die features “Enhanced Autopilot” en “Full Self Driving Mode”), maar ze stonden bij de aanbieding van Tesla zelf genoemd als inbegrepen. Wat natuurlijk diepgravende discussie oproept over de toekomst van de diensteconomie en het einde van eigendom. Toch?
  • 07.02.2020 Bigtechbedrijven lopen elkaar op steeds meer markten tegen het lijf (K. Broekhuizen, bron: FD) [zichtbaar na inlog/registratie]
    Hoewel beleggers de vijf Amerikaanse techreuzen op de voet volgen, bleken ze afgelopen week verrast over hun kwartaalcijfers. De vijf hebben bijna allemaal plannen rond zorg, betalingen, tv en de cloud. Dat wordt hard concurreren om marktaandeel.
  • 04.02.2020 Fabrikanten laks met veiligheid slimme apparaten (G. Spierenburg, bron: Consumentenbond)
    Fabrikanten van slimme apparaten hebben onvoldoende oog voor de veiligheid van hun producten. Dat schrijft de Consumentenbond in een rapport. Veel apparaten bevatten kwetsbaarheden en fabrikanten doen te weinig om die te verhelpen.
  • 22.01.2020 DNBulletin: Datatijdperk vereist meer aandacht van bankensector en DNB (bron: DNB)
    De markt voor lenen, sparen en betalen verandert. De komst van nieuwe partijen en de intrede in het datatijdperk maken de markt uitdagender. Banken en andere partijen moeten in deze dynamische omgeving prioriteit geven aan zorgvuldige bescherming, governance, optimale benutting en de kwaliteit van data. DNB gaat financiële instellingen daar nadrukkelijker op aanspreken.

2019

Buitenland

2020

  • 20.02.2020 KISA publishes IoT guidelines (source: IAPP)
    The Korea Internet & Security Agency has published a set of guidelines for data that is processed through internet-of-things devices. The guidelines recommend privacy-by-design principles to manufacturers as they create IoT devices.
  • 17.01.2020 European Commission considering 3- to 5-year ban of facial-recognition tech (source: IAPP)
    The European Commission may ban facial recognition for three to five years as it figures out how to curb abusive uses of the technology, BBC News reports. In an 18-page document, the commission plans to introduce new rules to enhance existing privacy laws and propose obligations on artificial intelligence users and developers.
  • 09.01.2020 White House releases guidance on AI and report on automated vehicles (source: IAPP)
    Acting U.S. Office of Management and Budget Director Russell Vought has issued a draft memo regarding guidance on how government agencies should approach the "Executive Order on Maintaining American Leadership in Artificial Intelligence." The guidance seeks to support agencies' efforts to create "a robust innovation ecosystem" around AI while preserving values and principles, including privacy.

2019 

  • 25.06.2019 ‘U.S. senators say social media letting algorithms 'run wild'’ (D. Shepardson, source: Reuters)
    A U.S. Senate panel on Tuesday questioned how major social media companies like Facebook Inc and Alphabet Inc’s Google unit use algorithms and artificial intelligence to serve up new content to keep users engaged.
  • 25.06.2019 ‘Aggregating over anonymized data’ (L. Kissner, source: IAPP)
    Folks who want to make data-driven decisions naturally want data to make those decisions. They want to slice and dice that data to learn every useful trend. Sometimes, that data is public or otherwise not in need of anonymisation. However, in many cases, the data needs to be anonymized, transformed so that the original user can be in no way identified, and this is where things turn complicated.
  • 04.06.2019 Car hacking threatens vision of connected mobility (J. Bird, source: Financial Times)
    Cyber attacks and fraudulent user accounts pose growing risk to vehicles.
  • 31.05.2019 Facebook Data Sharing With Mobile Carriers Raises New Privacy Concerns (N. Lindsey, source: CPO Magazine)
    With every new data privacy scandal, Facebook promises to mend its ways and restore control to users over their personal data. And, yet, Facebook continually seems to find new ways to monetize the data of its users, all without their knowledge or consent.
  • 23.05.2019 Want Europe to have the best AI? Reform the GDPR (D. Castro & E. Chivot, source: IAPP)
    Artificial intelligence is rapidly transforming the global economy and society. From accelerating the development of pharmaceuticals to automating factories and farms, many countries are already seeing the benefits of AI.

2018 

  • 22.10.2018 Building Ethics into Privacy Frameworks for Big Data and AI: A report from UN Global Pulse and the IAPP (M. Romanoff & O. Tene, source: IAPP)
    This week, privacy and data protection commissioners from more than 100 countries are gathering in Brussels for the 40th annual International Conference of Data Protection and Privacy Commissioners. The debate will focus on digital ethics, including topics that exceed the traditional remit of privacy professionals. For example, how can we ensure due and equitable process in an age where machine learning and artificial intelligence make decisions about road safety, healthcare and education? How can organizations ensure access to individuals’ data for socially beneficial purposes without sacrificing privacy and individual rights? How can societies protect against the threat of malevolent meddling in democratic elections through social media tampering? Facing these issues and challenges, privacy regulators and other data professionals realize that answers lie beyond the regional and national data protection regulations and frameworks and require extension of ethical principles and institutions.
  • 14.09.2018 "Justice of the future : predictive justice and artificial intelligence" (source: European Commission for the Efficiency of Justice)
    Nieuwsbrief van de Europese Commissie voor de Efficientie van Rechstpraak (CEPEJ) over de toekomst van algoritmes in rechtsystemen.
  • 25.07.2018 "The discourse is unhinged': how the media gets AI alarmingly wrong" (O. Schwartz, source: The Guardian)
    Een interessant overzicht van de verschillende vormen van hysterie en overdrijving die AI al sinds de jaren '40 in de media teweegbrengt.

RechtspraakRechtspraak

Nederlandse rechtspraak

2020

  • 05.02.2020 Rb. Den Haag 5 februari 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:865 (SyRI) (bron: www.rechtspraak.nl)
    SyRI-wetgeving in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten voor de Mens. De rechtbank heeft uitspraak gedaan in een zaak over het Systeem Risico Indicatie (SyRI). SyRI is een wettelijk instrument dat de overheid gebruikt voor de bestrijding van fraude op bijvoorbeeld het terrein van uitkeringen, toeslagen en belastingen. De rechtbank is van oordeel dat de wetgeving die de inzet van SyRI regelt in strijd is met hoger recht. De wetgeving voldoet volgens de rechtbank niet aan artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten voor de Mens (EVRM). Dit artikel beschermt het recht op respect voor het privéleven. [...] Bijzondere verantwoordelijkheid bij nieuwe technologieën. Op grond van artikel 8 EVRM rust op Nederland als lidstaat bij de toepassing van nieuwe technologieën een bijzondere verantwoordelijkheid. Daarbij gaat het om de juiste balans in de weging van enerzijds de voordelen die aan het gebruik van die technologieën verbonden zijn tegenover anderzijds de inmenging die dat gebruik op het recht op respect voor het privéleven kan maken. Dit geldt ook in het geval van de inzet van SyRI.

2019

  • 28.05.2019 Rb. Overijssel 28 mei 2019, ECLI:NL:RBOVE:2019:1827
    Waarschijnlijk voor de eerste keer wijst de rechter hier een schadevergoeding toe voor een overtreding onder de AVG.
  • 23.05.2019 Rb. Noord-Holland 23 mei 2019, ECLI:NL:RBNHO:2019:4283
    De rechtbank oordeelt dat een verzoek tot inzage in persoonsgegevens niet hoeft te betekenen dat alle bescheiden waarin die persoonsgegevens voorkomen moeten worden afgegeven. Een overzicht volstaat in casu.
  • 16.04.2019 Hof Den Haag 16 april 2019, ECLI:NL:GHDHA:2019:1472
    In deze uitspraak overweegt het hof dat een chirurg onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming het recht heeft berichtgeving over zijn schorsing uit de Google zoekresultaten te doen verwijderen.

2018 

  • 23.01.2018 Hof Den Haag 23 januari 2018 ECLI:NL:GHDHA:2018:61 (RyanAir / PR Aviation)
    In deze procedure probeerde Ryanair gebruik door een prijsvergelijker van vrij toegankelijke prijsgegevens over vluchten op haar website te blokkeren door te argumenteren dat dit in de gebruiksvoorwaarden van de site werd verboden, en dat er via 'browser wrapping' sprake was van een geldige overeenkomst. Dit betoog faalt; volgens het hof ontbreekt een specifieke handeling om de overeenkomst aan te gaan zonder dat de gebruiker zijn akkoord geeft, bijvoorbeeld door op 'Ik ga akkoord' te klikken. 
  • 19.01.2019 Hoge Raad 19 januari 2018, ECLI:NL:HR:2018:56, NJB 2018/268, RvdW 2018/165, NJ 2018/237, m.nt. J.H. Spoor
    Onrechtmatige daad, oneerlijke concurrentie, gebruik maken van bedrijfsdebiet, schending geheimhoudingsverplichtingen werknemers, meenemen administratie. Proceskostenveroordeling, art. 1019h Rv, gemengde grondslag.

 

Europese rechtspraak

2018

  • 05.06.2018 Hof van Justitie EU 5 juni 2018, ECLI:EU:C:2018:388 (Bundeskartellamt)
    De beheerder van een fanpagina op Facebook is gezamenlijk (met Facebook) verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens ten behoeve van die pagina.

2017

  • 20.12.2017 Hof van Justitie EU 20 december 2017, ECLI:EU:C:2017:994, C-434/16 (Nowak / Data Protection Commissioner)
    Examenantwoorden zijn ook persoonsgegevens, net als eventuele schriftelijke aantekeningen die een beoordelaar er naast plaatst. Daarom heeft de geëxamineerde recht op inzage in die gegevens.

2015 

  • 06.10.2015 Hof van Justitie EU 6 oktober 2015, ECLI:EU:C:2015:650, C-362/14 (Maximillian Schrems / Data Protection Commissioner)
    Safe Harbour – de beschikking dat VS passend beschermingsniveau persoonsgegevens waarborgt –  is ongeldig.

LiteratuurLiteratuur

Nederland

Tijdschriften

2020

  • R. van den Hoven van Genderen, Algoritmen en AI: distopische black box of glazen bol? Is een wettelijk kader voor transparantie van algoritmen mogelijk en wenselijk?, Computerrecht 2020/5
    Algoritmen besturen en bepalen meer en meer de besluitvorming van overheid, bedrijfsleven en personen over personen. Besluitvorming met rechtsgevolgen voor de betrokkenen moet volgens de AVG transparant en verklaarbaar zijn. Wat betekenen die eisen voor de ontwikkeling en toepassing van algoritmen? Is regulering realistisch, zijn algemene beginselen een beter idee of worden we “slaves to the Algorithm”?

2019

  • F.L. Leeuw, ‘Legal big data en wet- en regelgeving: perspectieven en uitdagingen’ RegelMaat 2019/34

2017

  • T.F.E. Tjong Tjin Tai, ‘Aansprakelijkheid voor robots en algoritmes’, NTHR 2017/3

Buitenland

Boeken

2019

2016 

  • J.K.C. Kingston, Artificial Intelligence and Legal Liability, in: M. Bramer and M. Petridis, Miltiadis (eds.), Research and Development in Intelligent Systems XXXIII: Incorporating Applications and Innovations in Intelligent Systems XXIV, pp. 269-279, Cambridge: Springer 2016, ISBN 9783319471747 (source: ResearchGate

2009

2008

Tijdschriften

2020

  • Viktoria H.S.E. Robertson, Excessive data collection: Privacy considerations and abuse of dominance in the era of big data, (2020) 57 Common Market Law Review, Issue 1, pp. 161–190
    The present era of big data challenges many of the basic assumptions of competition law. One particularly pressing question is: to what extent should privacy considerations and data protection filter into competition law assessments? The paper focuses on personalized user data that companies gather through third-party tracking on the web. This practice allows the tracker to build comprehensive user profiles across platforms and devices, placing an unprecedented volume of up-to-date personal data in the hands of a small number of globally active companies. Focusing on the stage of data acquisition, the paper assesses two scenarios under which EU competition law may deem the vast amounts of data gathered by certain digital platforms excessive under Article 102(a) TFEU: excessive data “prices” and data policies as unfair trading conditions.

2017

2015

2010

Publicaties overheden4

Nederland

2020 

  • 24.03.2020, AP kijkt naar Nederlandse autofabrikanten (bron: AP)
    De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) inventariseert op dit moment in hoeverre Nederlandse autofabrikanten zich aan de privacywet houden. De AP hoopt zo een beeld te krijgen van eventuele privacyschendingen bij connected cars.
  • 23.03.2020, 2019-2020, 2176, Aanhangsel van de Handelingen | Antwoord, Antwoord op vragen van de leden Schonis en Verhoeven over het artikel ‘Autosector voldoet niet aan strenge privacynorm’ (bron: www.overheid.nl) Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 23 maart 2020)
  • 02.03.2020, AP geeft tips voor privacy bij connected cars (bron: AP)
    Moderne auto’s, maar ook motoren, scooters en fietsen, zijn vaak ‘connected’: het zijn rijdende computers, verbonden met het internet. Ze verzamelen daarbij vaak persoonsgegevens, zoals locatiegegevens en gegevens over de rijstijl. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) geeft tips over het beschermen van de privacy bij connected cars.
  • 17.02.2020 Toezicht op AI en algoritmes (bron: AP)
    Artificiële Intelligentie (AI) en algoritmes staan volop in de aandacht van de politiek en de samenleving. Deze aandacht is niet zonder reden. De inzet van algoritmes vindt inmiddels op grote schaal plaats, vaak onder de noemer van AI. Niet alleen private organisaties, maar ook steeds meer publieke organisaties op alle niveaus maker er gebruik van. De inzet van AI en algoritmes gaat samen met hoge verwachtingen, maar versterkt ook de roep om passend toezicht op systemen die gebruik maken van AI en algoritmes.
  • 22.01.2020 Rapport: Veranderen voor vertrouwen. Lenen, sparen en betalen in het datatijdperk (H. Brits, R. Roerink & J. Dankert, bron: DNB)
    Het datatijdperk is aangebroken en dit brengt fundamentele veranderingen in de markten voor lenen, sparen en betalen. In de jaren ’20 ontstaan nieuwe financiële ecosystemen, waardoor in het toezicht extra nadruk nodig is op activiteiten naast entiteiten. Grensoverschrijdende activiteiten vragen om meer samenwerking en versterkt Europees toezicht. Maar bovenal vraagt het groeiende gebruik van data meer aandacht en aanpassingsvermogen van financiële spelers. Niet voor niets is veranderen voor behoud van vertrouwen de kernboodschap van dit rapport.
  • 15.01.2020 Rapport Onderzoek Toezicht op het gebruik van algoritmen door de overheid (Hooghiemstra & Partners, Onderzoek Toezicht op het gebruik van Algoritmes door de overheid, 25 november 2019, Bijlage bij: Kamerstukken II 2019/20, 26643, 657, bron: www.overheid.nl)
    De overheid maakt bij de uitvoering van zijn taken al geruime tijd gebruik van algoritmen. Denk aan het automatisch beboeten voor te hard rijden, de aansturing van waterkeringen of het voorspellen van files. Algoritmen zijn niet nieuw. Wel nieuw is de aandacht in de samenleving voor algoritmen. Dit lijkt te verklaren door de hernieuwde opkomst van Artificiële Intelligentie (AI). Bij de uitvoering is de overheid aan allerlei regels gehouden. Dit verandert niet door het gebruik van algoritmen. Toch is in de praktijk minder vanzelfsprekend dat de gebruikelijke regels en verantwoording gelden. Begin deze eeuw werd door de wetenschap geadviseerd structureel toezicht in te richten op de digitale uitvoering van wetten door de overheid. Door de recente berichten over het gebruik van algoritmen door de overheid is de roep om toezicht weer actueel geworden.

2019 

2018 

2017 

Europese Unie

2020 

  • 19.02.2020, Shaping Europe’s future: Commission presents strategies for data and Artificial Intelligence (source: press release European Commission)
    [...] the Commission unveils its ideas and actions for a digital transformation that works for all, reflecting the best of Europe: open, fair, diverse, democratic and confident. It presents a European society powered by digital solutions that put people first, opens up new opportunities for businesses, and boosts the development of trustworthy technology to foster an open and democratic society and a vibrant and sustainable economy. Digital is a key enabler to fighting climate change and achieving the green transition. The European data strategy and the policy options to ensure the human-centric development of Artificial Intelligence (AI) presented today are the first steps towards achieving these goals.
  • 19.02.2020, White Paper on Artificial Intelligence: a European approach to excellence and trust (source: press release European Commission) Consultation open until 31 May 2020
    Artificial Intelligence is developing fast. It will change our lives by improving healthcare (e.g. making diagnosis more precise, enabling better prevention of diseases), increasing the efficiency of farming, contributing to climate change mitigation and adaptation, improving the efficiency of production systems through predictive maintenance, increasing the security of Europeans, and in many other ways that we can only begin to imagine. At the same time, Artificial Intelligence (AI) entails a number of potential risks, such as opaque decision-making, gender-based or other kinds of discrimination, intrusion in our private lives or being used for criminal purposes. Against a background of fierce global competition, a solid European approach is needed, building on the European strategy for AI presented in April 2018.
  • 19.02.2020, Report: Towards a European strategy on business-to-government data sharing for the public interest EU High-Level Expert Group on Business-to-Government Data Sharing (source: press release European Commission)
    The challenges our society currently faces, ranging from natural disasters to traffic congestion, are of a scale and complexity that traditional policy tools cannot always address. However, today’s digital revolution offers several innovative tools that can be used by governments in providing for the general welfare of their people. Data is one of these, and its potential to not only provide for new scientific insights, but also to inform policymaking and deliver better public services to the people is invaluable. If used effectively, data can become an enabler for a better society and a more efficient public sector. Yet, much of the potential for data and its insights to be used for the benefit of society remains untapped. Not only because the vast majority of data is in the hands of the private sector, but also because the public sector does not seem ready to realise the full potential of data. Due to organisational, technical and legal obstacles (as well as an overall lack of a data-sharing culture) business-to-government (B2G) data-sharing partnerships are still largely isolated, short-term collaborations. This report provides a detailed overview of these barriers and proposes a comprehensive framework of policy, legal and funding recommendations to enable scalable, responsible and sustainable B2G data sharing for the public interest.
  • 19.02.2020, Communication: A European strategy for data (source: press release European Commission)Consultation open until 31 May 2020
    Over the last few years, digital technologies have transformed the economy and society, affecting all sectors of activity and the daily lives of all Europeans. Data is at the centre of this transformation and more is to come. Data-driven innovation will bring enormous benefits for citizens, for example through improved personalised medicine, new mobility and through its contribution to the European Green Deal. In a society where individuals will generate ever-increasing amounts of data, the way in which the data are collected and used must place the interests of the individual first, in accordance with European values, fundamental rights and rules. Citizens will trust and embrace data-driven innovations only if they are confident that any personal data sharing in the EU will be subject to full compliance with the EU’s strict data protection rules. At the same time, the increasing volume of non-personal industrial data and public data in Europe, combined with technological change in how the data is stored and processed, will constitute a potential source of growth and innovation that should be tapped.
  • 07.02.2020 Guidelines 1/2020 on processing personal data in the context of connected vehicles and mobility related applications (source: EDPB) Consultation open until 20 March 2020. Symbol of the 20th century economy, the automobile is one of the mass consumer products that has impacted society as a whole. Commonly associated with the notion of freedom, cars are often considered as more than just a mean of transportation. Indeed, they represent a private area in which people can enjoy a form of autonomy of decision, without encountering any external interferences. Today, as connected vehicles move into the mainstream, such a vision no longer corresponds to the reality. In-vehicle connectivity is rapidly expanding from luxury models and premium brands to high-volume midmarket models, and vehicles are becoming massive data hubs. Not only vehicles, but drivers and passengers are also becoming more and more connected. As a matter of fact, many models launched over the past few years on the market integrate sensors and connected onboard equipment, which may collect and record, among other things, the engine performance, the driving habits, the locations visited, and potentially even the driver’s eye movements, his or her pulse, or other biometric data for authentication or identification purposes.
  • 06.01.2020 A Preliminary Opinion on data protection and scientific research (source: EDPS )
    Scientific research depends on the exchange of ideas, knowledge and information. Where it involves the processing of data concerning people in the EU, scientific research is subject to the applicable rules including the General Data Protection Regulation and Regulation 1725/2018 for EU institutions. The rules contain a special regime affording a degree of flexibility for genuine research projects that operate within an ethical framework and aim to grow society’s collective knowledge and wellbeing. How this special regime should operate in practice is under discussion. Some argue that the GDPR offers too much flexibility, others that the rules threaten vital research activity.

2018 

Buitenland

Rapporten / onderzoeken / studiesRapporten

Nederland

2020

2018

2015 

Buitenland

2017 

Websites

  • Elements of AI
    Interactieve AI-cursus door de Universiteit van Helsinki.

Team
Judica Krikke
Partner Amsterdam at Stibbe
+31 20 5460212
Jasper Klopper
Associate Amsterdam at Stibbe
+31 20 546 00 44
Frederiek Fernhout
Junior Associate Amsterdam at Stibbe